Lideri EU pozvali su na zajednički evropski odgovor na energetsku krizu, zahtijevajući od Evropske komisije da uvede ciljane i privremene mjere kojima bi se ublažio teret za domaćinstva i privredu, uključujući produženje finansijske podrške sektorima industrije koji su najteže pogođeni naglim rastom cijena energije.

Nakon pregovora na samitu Evropskog savjeta, koji su u četvrtak potrajali do kasno u noć, lideri su izrazili zabrinutost i zbog bezbjednosti snabdijevanja energentima. Zatražili su od Komisije da unaprijedi kapacitete i efikasnost evropskih rafinerija nafte, čija je aktivnost u opadanju od 2009. godine.

Takođe su izrazili interesovanje za mogućnost dobrovoljne zajedničke nabavke energenata, po uzoru na platformu koju je Komisija pokrenula kako bi pomogla u zamjeni isporuka ruskog gasa nakon ruske invazije na Ukrajinu, piše Euronews.

Ovi pozivi uslijedili su u trenutku ozbiljne energetske krize koja ugrožava evropsku industriju i dovodi milione domaćinstava u opasnost od energetskog siromaštva tokom predstojeće zime.

Rast cijena energije i inflacije podstakao je nekoliko država članica da od Evropske komisije zatraže dodatnu podršku.

Italija i Grčka nedavno su pozvale Brisel da omogući dodatnu javnu potrošnju bez pokretanja postupaka zbog kršenja fiskalnih pravila, imajući u vidu vanredne okolnosti izazvane energetskim šokom.

Međunarodna agencija za energiju (IEA) upozorila je 14. oktobra da će tržište dizela ostati zategnuto sve do duboko u 2027. godini, dok bi veleprodajne cijene tog goriva u Evropi mogle ponovo porasti u narednim sedmicama.

Cijene dizela povukle su se sa rekordnih nivoa zabilježenih u septembru, kada su premašile 200 dolara po barelu. Ipak, referentne cijene „i dalje su gotovo dvostruko više od cijene sirove nafte i nivoa na kojima su bile prije krize“, navela je IEA.

Države članice EU dobile su u maju zeleno svjetlo Evropske komisije da pruže direktnu finansijsku podršku sektorima koji su najteže pogođeni krizom, a koji troše velike količine energije. Među njima su poljoprivreda, teška industrija i drumski prevoz robe. Međutim, kako energetska kriza ne jenjava, raspoloživa javna sredstva sve su ograničenija.

Grčki premijer Kyriakos Mitsotais pozvao je na koordinisani odgovor EU, umjesto oslanjanja isključivo na mjere koje pojedinačne države preduzimaju na nacionalnom nivou.

„Troškovi energije podstakli su novi talas inflacije u Evropi“, izjavio je u četvrtak, ističući da Brisel mora razmotriti „dodatne mjere i veću fleksibilnost“ kako bi pomogao najugroženijim domaćinstvima i preduzećima.

Grčki premijer upozorio je da će pregovori zahtijevati vrijeme, dodajući da ne očekuje postizanje dogovora „danas ili sutra“.

I finski premijer Petteri Orpo pozvao je EU da hitno reaguje kako bi se izborila sa naglim rastom cijena energije.

„Potrebne su nam kratkoročne mjere jer moramo obezbijediti pristupačne cijene za građane i preduzeća“, rekao je Orpo.

Energetska kriza dodatno opterećuje javne finansije

Predložene mjere trebalo bi da ublaže neposredne ekonomske posljedice krize, ali istovremeno ukazuju na ograničene mogućnosti vlada država članica da zaštite svoje privrede od geopolitičkih potresa.

Desmond Lawrence, viši investicioni strateg u američkoj kompaniji za upravljanje imovinom Stejt strit investment menadžment (State Street Investment Management), upozorio je 14. oktobra da Francuska i Belgija postepeno ulaze u zonu neodrživog javnog duga.

Posljedice eskalacije sukoba na Bliskom istoku ponovo su pojačale zabrinutost zbog mogućih poremećaja u snabdijevanju energentima i na ključnim pomorskim pravcima, posebno u Hormuškom moreuzu. Energetsku krizu dodatno pogoršavaju i ukrajinski vojni udari na ruske rafinerije.

Lideri EU upozorili su da bi kriza na Bliskom istoku mogla izazvati dugotrajne poremećaje u globalnim lancima snabdijevanja, naročito kada je riječ o energentima, đubrivima i hrani. Takav razvoj događaja mogao bi dovesti do toga da mjere Evropske komisije, prvobitno zamišljene kao „ciljane i privremene“, ostanu na snazi na neodređeno vrijeme.

Ovakav scenario dodatno komplikuje političke pregovore o narednom višegodišnjem budžetu EU, koji se već suočio sa kritikama Njemačke, Holandije i Švedske, zbog ocjene da su predloženi planovi previše ambiciozni.

Ishod ovih pregovora uticaće i na ostvarivanje ciljeva EU u oblasti energetske tranzicije. Evropska komisija i dalje smatra da je prelazak na čistije izvore energije najefikasniji način za jačanje strateške autonomije Unije i dugoročno smanjenje cijena energije.

Istovremeno, lideri EU pozdravili su prijedlog Komisije da se za godinu dana odgodi primjena pravila o praćenju i izvještavanju o emisijama metana za uvoznike nafte i gasa.

Ekološke organizacije kritikovale su ovaj prijedlog, ukazujući na potencijalne finansijske posljedice. Prema njihovim procjenama, prihodi bi, uz uobičajene tržišne cijene, mogli iznositi približno od 5,3 do 13,6 milijardi evra, a tokom kriza u snabdijevanju mogli bi biti i znatno veći.

Prijedlog je uslijedio nakon pritisaka francuskog predsjednika Emmanuela Macrona, predstavnika industrije i Sjedinjenih Američkih Država, koje su najveći dobavljač tečnog prirodnog gasa (LNG) za EU.

Da bi stupio na snagu, prijedlog još mora dobiti odobrenje Evropskog parlamenta.