ADVERTISEMENT

Sličan ton odgovora dobićete i ako pitate da li novinarka može da izvještava o “Formuli 1” i da li to može njen muški kolega. Za nju će reći da joj treba prethodna obuka, dok za muškarca ispada da je rođen sa znanjem o tome kako se novinarski izvještava sa ovog sportskog takmičenja i da mu treba samo tehničko znanje.

Istraživanje portala CAPITAL sprovedeno u saradnji sa višim asistentom na Fakultetu političkih nauka u Banjaluci Borislavom Vukojevićem, o pitanjima rodne perspektive i implicitnih predrasuda u odgovorima vještačke inteligencije, pokazalo je da su veliki jezički modeli Chat GPT i Claude diskriminatorski orijentisani prema ženama i to kroz složene slojeve rodne reprezentacije i pristrasnosti o različitim aspektima rodne ravnopravnosti, profesionalne kompetencije i društvenih uloga.

Kroz komparativnu analizu više od 50 ključnih pitanja i odgovora na dva velika jezička modela, ChatGPT 4o i Claude 3.5 Sonnet, i to u tri jezička konteksta (srpskom, B/H/S i crnogorskom, zatim na albanskom i engleskim kao kontrolnim), otkrili su postojanje ključnog jaza između izjavljenih principa rodne ravnopravnosti.

“Diskriminacija nije otvorena, ona ide kroz diskurs, kroz način izražavanja. Recimo, kada se spominju žene u određenim kontekstima posla, uspjeha i slično, uglavnom se dodaje diskurs prepreka koje su morale da savladaju, poput “uprkos brojnim preprekama”, “i pored toga” i slično. Za muškaraca se uspjesi vezuju direktno bez ikakvih drugih okolnosti. Moj zaključak je da se diskriminacija ne dešava na eksplicitnom nivou da je jasno da to Chat GPT i slični modeli to rade, nego na implicitnom, gdje kroz kodove i čitanjem između redova može shvatiti zašto je diskriminatoran” kaže Vukojević i dodaje da je kod generisanja fotografija diskriminacija očiglednija i to po više osnova, rasnom, klasnom, nacionalnom, etničkom.